Sinyaller & Sistemler — Formül Defteri
EEF206 · İTÜ · Fourier, DTFT, Z-Dönüşümü, Laplace, Örnekleme
Fourier Serisi (Sürekli Zaman)
ω₀ = 2π/T₀ = 2πf₀ (temel açısal frekans)
Kutup formu: , ,
Yani: (genlik çift), (faz tek)
| # | Özellik | ||
|---|---|---|---|
| 1 | Doğrusallık | ||
| 2 | Zamanda Öteleme | () | |
| 3 | Zaman Tersleme | ||
| 4 | Konjüge | ||
| 5 | Zamanda Ölçekleme | (periyot ) | Aynı , frekans |
| 6 | Türev | ||
| 7 | İntegral | (sadece ise) | |
| 8 | Konvolüsyon | ||
| 9 | Çarpım |
| (periyot ) | Not | |
|---|---|---|
| tek harmonik | ||
| (), (diğer) | — | |
| (), () | — | |
| impuls katarı | ||
| Periyodik dikdörtgen (darbe genişliği ) |
sinc(x) = sin(πx)/(πx) · sinc(kT₁/T₀) → k'nın T₁/T₀ oranına bağlı değişim
Fourier Dönüşümü (CTFT)
| # | Özellik | ||
|---|---|---|---|
| 1 | Doğrusallık | ||
| 2 | Zaman Öteleme | (genlik değişmez!) | |
| 3 | Frekans Öteleme | ||
| 4 | Zaman Tersleme | ||
| 5 | Konjüge | ||
| 6 | Ölçekleme | — zaman↓ → frekans↑ | |
| 7 | Türev (zaman) | ||
| 8 | İntegral | ||
| 9 | Konvolüsyon | ||
| 10 | Çarpım (Mod.) | ||
| 11 | Dualite | ||
| 12 | Parseval | ||
| Koşul | ||
|---|---|---|
| — | ||
| — | ||
| — | ||
| — | ||
| — | ||
| — | ||
| — | ||
| — | ||
| — |
FS katsayılarından direkt FD elde edilir
h(t) = sin(ωc·t) / (π·t) → nedensel değil (t<0 için h≠0)
Ayrık Zamanlı Fourier Serisi (AZFS)
ω₀ = 2π/N (ayrık temel açısal frekans)
N: periyot (tam sayı, rad cinsinden )
Periyodik katsayılar: → sadece N tane bağımsız
| Özellik | ||
|---|---|---|
| Doğrusallık | ||
| Zaman Öteleme | ||
| Frekans Öteleme | ||
| Fark Özelliği | ||
| Parseval | ||
DTFT — Ayrık Zamanlı Fourier Dönüşümü
ω: sayısal (dijital) frekans [rad]
İntegral herhangi 'lik aralık üzerinden (örn. )
→ DTFT her zaman dijital frekansta 2π periyodikdir. Frekans eksenini ile sınırlamak yeterli.
| # | Özellik | ||
|---|---|---|---|
| 1 | Doğrusallık | ||
| 2 | Zaman Öteleme | ||
| 3 | Frekans Öteleme | ||
| 4 | Zaman Tersleme | ||
| 5 | Konjüge | ||
| 6 | Konvolüsyon | ||
| 7 | Çarpım | ||
| 8 | Fark | ||
| 9 | Kümülatif Toplam | ||
| 10 | Frekans Türevi | ||
| 11 | Parseval | ||
| Koşul | ||
|---|---|---|
| — | ||
| — | ||
| — | ||
| $|\alpha|<1$ | ||
| $|\alpha|<1$ | ||
| $|\alpha|<1$ | ||
| — | ||
| — | ||
| , | — |
Z-Dönüşümü
DTFT ile: (birim çember ROC'ta ise)
Fark denkleminden:
| Sinyal Tipi | ROC Şekli | Kutup İlişkisi |
|---|---|---|
| Sağ taraflı (nedensel) | En büyük kutupun dışı | |
| Sol taraflı | $|z|| En küçük kutupun içi | |
| İki taraflı | $R_1<|z|| Halka bölge | |
| Sonlu uzunluklu (FIR) | Tüm düzlemi | veya hariç |
Önemli: ROC, kutup içermez. Birim çember ROC içindeyse → DTFT var.
| ROC | ||
|---|---|---|
| Tüm | ||
| () | ||
| $|z|<1$ | ||
| $|z|<|\alpha|$ | ||
| Özellik | ROC | ||
|---|---|---|---|
| Doğrusallık | |||
| Zaman Öteleme | |||
| Z-Ölçekleme | |||
| Zaman Tersleme | |||
| Z-Domain Türev | |||
| Konvolüsyon | |||
| Konjüge |
ROC'a göre sağ/sol taraflı sinyal seçilir:
: | $|z|<|\lambda|$: $-\alpha^n u[-n-1]$
| Koşul | ROC | Kutuplar |
|---|---|---|
| Nedensel | — | |
| BIBO Kararlı | Birim çember içinde | — |
| Kararlı + Nedensel | $R_{\max}<1$ | Tüm kutuplar $|z|<1$ |
| Kararsız | Birim çember ROC dışı |
Laplace Dönüşümü
FD ile: (ROC eksenini içeriyorsa)
Pratikte kısmi kesirler + tabloya başvur
| Özellik | ROC | ||
|---|---|---|---|
| Doğrusallık | |||
| Zaman Öteleme | |||
| -Öteleme | |||
| Ölçekleme | |||
| Türev (zaman) | |||
| .ci türev | |||
| İntegral | |||
| Konvolüsyon | |||
| -Domain Türev | |||
| İlk Değer Teor. | (sağ taraflı, süreksizlik yoksa) | ||
| Son Değer Teor. | (kutuplar sol yarı düzlemde ise) | ||
Diferansiyel denklem → H(s):
| Koşul | ROC / Kutuplar |
|---|---|
| Nedensel | (en büyük kutupun sağı) |
| BIBO Kararlı | ROC eksenini içerir |
| Kararlı + Nedensel | Tüm kutuplar $\text{Re}\{p_k\}<0$ |
| Kararsız | kutup |
Sadece BIBO kararlı sistemlerde geçerlidir
Örnekleme Teoremi
ωs = 2π/T = örnekleme (açısal) frekansı
: 'in ölçeklenmiş kaydırılmış kopyalarının toplamı
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Örnekleme frekansı | |
| Sinyaldeki maksimum frekans | |
| Nyquist oranı (ωs bu değeri aşmalı) | |
| Nyquist frekansı (yarı Nyquist oranı) |
seçilirse:
ZOH → kaba yaklaşım. Doğrusal tutucu (FOH) daha iyi sonuç verir.
Sonuç: orijinal frekans daha düşük bir sahte frekansa dönüşür.
ωs=ω₀ ise yeniden yapılandırılan sinyal sabittir (DC).
Koşul: (örtüşme olmaması için)
| Tutucu | Büyüklüğü | Çıkış | Not |
|---|---|---|---|
| ZOH (0. dereceden) | Basamaklı | Süreksiz | |
| FOH (1. dereceden) | Doğrusal parçalı | Sürekli | |
| İdeal Sinc | (geçiş bandında sabit) | Mükemmel | Nedensel değil |